Op 9 maart was de eerste zitting van de rechtszaak MH17. Wat gebeurde er sindsdien op desinformatiegebied? We zien de bekende patronen, en de activiteiten van Aleksandr Malkevitsj.

Het NRC schreef onlangs dat een dag voor de start van de rechtszaak een conferentie werd georganiseerd in Amsterdam. Onderwerp: “MH17, zoektocht naar gerechtigheid”.

Een van de sprekers was Aleksandr Malkevitsj (hoewel niet zichtbaar in het videoverslag gemaakt door de organisatie).

Malkevitsj is persona non grata in de Verenigde Staten. Het Amerikaanse ministerie van Financiën bestrafte hem in 2018, nadat werd vastgesteld dat hij betrokken was bij de verspreiding van verkiezingsdesinformatie via de website “USA Really”. Die website was onderdeel van Yevgeni Prigozhins “Trollenfabriek”. Vervolgens verplaatste Malkevitsj zijn activitieten naar Libië.

Momenteel is Malkevitsj, geboren in Sint-Petersburg in 1975, president van de Stichting voor de Bescherming van Nationale Waarden en voorzitter van de Maatschappelijke Kamer.

De conferentie in Amsterdam was georganiseerd door “De Andere Krant”, een krant die gratis op papier verspreid wordt in Nederland. Voordat hij optrad op de conferentie schreef Malkevitsj een artikel (p. 5) in dit blad. In dat artikel bracht hij het MH17-onderzoek in verband met “anti-Rusland gekte”.

Hoe passen de activiteiten van Malkevitsj in de bredere desinformatiecampagne rondom MH17 die we sinds de start van het MH17-proces hebben gezien?

Toen de start van de rechtszaak naderbij kwam, werd de bekende methode van “preventively shaped narratives” zichtbaar. Het Russiche Instituut voor Strategisch Onderzoek publiceerde recent een paper over deze methode. Daarin wordt uitgelegd:  (buitenlandse) krachten in het informatiedomein hebben de neiging om de lege ruimte te vullen. Het doel van preventively shaped narratives is om het effect van deze krachten significant te verminderen door ze voor te zijn.

Hoe werd deze methode toegepast in de context van de rechtszaak MH17? Een paar weken voor aanvang van het proces publiceerderen meerdere Pro-Kremlin media sensationeel nieuws: “nieuwe gelekte documenten”, die zouden aantonen dat er geen BUK-raket-systemen in de buurt van de het ongeluk zouden zijn geweest. De woordvoerder van het Kremlin haakte hierop in. Hij stelde dat “Rusland gelijk had ” en beschuldigde het onderzoeksteam van anti-Russische vooringenomenheid.

Dit “nieuws” werd vrijwel meteen tegengesproken door onafhankelijke Russische journalisten van the Insider en Meduza, die deze eenvoudigweg “bupkis” (nonsens) noemden.

Wat gebeurde na 9 maart?

Als we naar de desinformatieberichten kijken in onze eigen database, zien we een stijging rond het begin van het proces. In onze database bevinden zich 24 gevallen rond 9 maart. Vervolgens daalde het aantal berichten in april en mei, met respectievelijk zes en zeven bericht per maand. In juni en juli nam het aantal gevallen weer toe, met respectievelijk 17 en 18 berichten per maand. Daarna nam het sterk af, met één bericht per maand.

Het is moeilijk om deze tweede golf precies te verklaren. In het proces gebeurde publiekelijk er niet veel. parallel aan de strafrechtelijke proecedure wel. Op 10 juli verklaarde de Nederlandse staat dat het Rusland voor het Europees Hof van de Rechten van de Mens daagt vanwege het neerhalen van de MH17. In onze database zien we een aantal berichten hier op reageren.

De meeste berichten in de laatste maand herhalen de veel voorkomende claim dat geen bewijs is voor Ruslands betrokkenheid bij het neerhalen van de MH17. Bijvoorbeeld wordt er gesteld dat het JIT geen concreet bewijs aanleverde, maar slechts algemene stellingen inneemt, of dat geen bewijs bestaat dat het vliegtuig is neergeschoten met een Russische BUK-raket. Een ander voorbeeld is dat hiervoor geen bewijs gevonden kan worden, anders zou het JIT dat al wel gepresenteerd hebben.

Deze berichten negeren de bewijsvoering aangeleverd door het door Nederland geleide onderzoek van het Joint Investigation Team (JIT). Op 28 september 2016 verkaarde het JIT dat de vlucht MH17 neergehaald was door een raket van de 9M38 serie, gelanceerd met een BUK TELAR installatie. Deze verklaring is gebaseerd op een onderzoek met concrete en duidelijke bewijzen. In de rechtszaak worden de verdachten die hiervoor verantwoordelijk worden gehouden strafrechtelijk vervolgd.