Sieci kłamstw tkane przez prokremlowskie media są zazwyczaj niezwykle misterne. Czasami jednak zdarzają się wpadki. Przedstawiamy 10 przykładów absurdalnej, mocno przesadzonej i wyjątkowo kompromitującej dezinformacji rozpowszechnianej przez prokremlowskie źródła w 2021 roku.
1. Rosja przyznaje się do winy
Ukraina – Rosja
Zespołowi EUvsDisinfo udało się odkryć i zgromadzić dowody na nielegalną aneksję Krymu przez Rosję. Kreml wypiera się swojego zaangażowania od lat, ale państwo rosyjskie w bezprecedensowy sposób niedawno potwierdziło obecność wojskową Rosji we wschodniej Ukrainie.
W związku z postępowaniem karnym w sprawie o korupcję prowadzonym przeciwko lokalnemu dostawcy żywności, Sąd Rejonu Kirowskiego w Rostowie nad Donem przypadkowo ujawnił informacje o dostawach żywności przeznaczonych dla rosyjskich wojsk stacjonujących w samozwańczych separatystycznych republikach we wschodniej Ukrainie. Dostawca miał co dwa tygodnie zapewniać 1 300 ton żywności rosyjskim żołnierzom w Donbasie. Pracownika tej firmy uznano za winnego przekazania łapówki w wysokości 990 000 RUB (13 400 USD) wysokiej rangi oficerowi armii rosyjskiej i skazano go na pięć i pół roku więzienia.
Dmitrij Pieskow, rzecznik prasowy Kremla, określił wzmiankę o rosyjskiej armii w orzeczeniu sądowym mianem „pomyłki”, a rzeczony dokument zniknął ze strony internetowej sądu. Kopia jest dostępna w internecie.
2. Bohaterowie i złoczyńcy
Na polsko-białoruskiej granicy przeprowadzono wywiad z białoruskim parlamentarzystą. W czasie rozmowy podkreślał on tragiczną sytuację, w jakiej znaleźli się ludzie, którzy utknęli w tym miejscu, oraz reakcję Białorusi na ten kryzys humanitarny. W tle, za posłem, widać było jednak umundurowanych, zamaskowanych i uzbrojonych strażników, którzy de facto więżą migrantów. Prokremlowskie media i kontrolowana przez rząd białoruska telewizja prezentują obraz, w którym Polskę i UE przedstawia się jako nieludzkie i agresywne podmioty. Białoruś z kolei pokazywana jest jako państwo niosące pomoc humanitarną. Dezinformacja ta ma odwrócić uwagę od faktu, że Aleksandr Łukaszenka systematycznie wykorzystuje ludzi w celach politycznych, budując swoją pozycję na wstrząsających obrazach ludzkiego cierpienia.
3. Seksualność Jezusa Chrystusa
„W WIELU ZACHODNICH KRAJACH UCZNIOM MÓWI SIĘ W SZKOLE, ŻE JEZUS CHRYSTUS BYŁ BISEKSUALISTĄ” – KRYTYCY TO AGENCI OBCYCH PAŃSTW!
Minister spraw zagranicznych Rosji, Siergiej Ławrow, skrytykował wartości zachodniego systemu kształcenia w obszernym artykule, w którym opisuje rosyjską politykę zagraniczną oraz zasady, wizję i ambicje tego kraju. Minister napisał, że: „W wielu zachodnich krajach uczniom mówi się w szkole, że Jezus Chrystus był biseksualistą”. Zbadaniem prawdziwości tego stwierdzenia szybko zajęli się reporterzy. Niezależni rosyjscy dziennikarze powiązali słowa Ławrowa z popularnym nagraniem opublikowanym w serwisie TikTok. Australijskie dziecko przekonuje w nim, że Jezus jest „biseksualny i niebinarny”, ponieważ kocha każdego i jest mężczyzną ubranym w sukienkę. Tak mało wiarygodny materiał raczej nie powinien zostać wykorzystany w dokumencie urzędowym. Być może wspomniane rosyjskie ministerstwo powinno dokładniej sprawdzać źródła informacji.
4. Masza i Niedźwiedź
Północnorosyjski serwis informacyjny uznał żart opublikowany na satyrycznej stronie za prawdziwą wiadomość: szwedzkie władze przekazały pięcioletniego chłopca pod opiekę rodziny zastępczej po tym, jak jego rodzice pokazali mu zakazaną rosyjską animację pod tytułem „Masza i Niedźwiedź”. Nie, serial „Masza i Niedźwiedź” nie jest zakazany w Szwecji, nawet w Prima Aprilis.
5. Dualizm raportowania o pandemii COVID-19
Do naszej bazy danych niestety wciąż dodajemy nowe przypadki dezinformacji dotyczącej COVID-19 i szczepionek przeciw tej chorobie. Rok 2021 przyniósł nowy aspekt relacjonowania pandemii COVID-19 przez prokremlowskie media. Użytkownicy mediów społecznościowych zauważyli podwójne standardy raportowania o szczepionkach w prokremlowskich serwisach: o ile czytelnicy wersji rosyjskojęzycznych byli zachęcani do poddawania się szczepieniu, w anglojęzycznych wydaniach RT i Sputnika pandemię nazywano oszustwem i szerzono antyszczepionkową propagandę .
6. Zamieszki głodowe w Europie w czasie Bożego Narodzenia?
Autor zdjęcia: AFP 2021, Tolga Akmen
Zachód nie narzeka na dostępność żywności, jednak prokremlowskie media donoszą o jej niedostatku, w związku z którym na europejskich stołach zabraknie bożonarodzeniowych potraw, co w konsekwencji doprowadzi do zamieszek głodowych. Choć prawdą jest, że w Zjednoczonym Królestwie pojawiły się nieznaczne problemy z zaopatrzeniem – wywołane brexitem i brakiem kierowców ciężarówek – z pewnością nie można mówić o bójkach o jedzenie, niedoborze artykułów medycznych lub paliwa ani o starciach z policją. Możliwe, że media miały na myśli obchody święta La Tomatina, ale tegoroczna wojna na pomidory została odwołana ze względu na pandemię.
7. Cyfrowa broda i niedobór mężczyzn
45 % Rosjan nie umie wskazać prawdziwych mężczyzn w swoim kraju
Aseksualne emoji wywołały poruszenie wśród rosyjskich parlamentarzystów, którzy oskarżyli Zachód o celowy atak wymierzony w Rosję – ostatni bastion męskości – i przeprowadzony z użyciem brodatych kobiet i zniewieściałych mężczyzn.
Co ciekawe, rosyjski państwowy instytut badania opinii publicznej, VTsIOM, opublikował badanie, w którym respondentów poproszono o podanie przymiotów prawdziwego mężczyzny. W wynikach ankiety, nagłośnionej przez kilka prokremlowskich mediów, pojawiły się następujące cechy: uczciwość (19 %), wiarygodność (14 %) i prawość (9 %). Jednak 45 % spośród 1 600 badanych nie było w stanie wskazać nawet jednego „prawdziwego mężczyzny” w Rosji .
8. Bałwan-przestępca i zbrodniczy karton
Autor zdjęcia: Radio Swoboda Białoruś
Historyczna biało-czerwono-biała flaga Białorusi stała się symbolem masowych protestów, które wybuchły po kontrowersyjnych białoruskich wyborach prezydenckich przeprowadzonych 9 sierpnia 2020 roku. Tysiące ludzi aresztowano lub ukarano grzywną. Wśród nich znalazła się osoba, która ulepiła przed swoim domem bałwana z czerwonym szalikiem i napisem „Niech żyje Białoruś”; kobieta, która założyła skarpety w niewłaściwych kolorach, oraz mieszkaniec Mińska, który wystawił w oknie mieszkania karton po telewizorze z biało-czerwonym nadrukiem. Choć kryminalizacja bałwanów, pustych pudeł i biało-czerwono-białych skarpet jest niedorzeczna, skutki tych działań są dla obywateli Białorusi przerażająco prawdziwe.
9. Drwiny z Eurowizji
EUROWIZJA 2021: OPINIE ROSYJSKICH NACJONALISTÓW O MANIŻY – „GORSZE NIŻ PIEKŁO” – „SABOTAŻ WYMIERZONY W ROSYJSKĄ KULTURĘ” – „PRZEBIEGŁY PLAN ZNISZCZENIA RODZINY” – „JEJ BABCE BYŁOBY ZA NIĄ WSTYD”
Konkurs Piosenki Eurowizji to jedno z największych wydarzeń kulturalnych na świecie, które gromadzi około 1 miliard widzów. To impreza, stanowiąca okazję do spotkania artystów z Europy i spoza niej z ich fanami. W przeszłości Rosja odnosiła sukcesy w tym konkursie. Jednak gdy w 2021 roku tadżycka piosenkarka Maniża została nominowana na reprezentantkę Rosji głosami widzów kanału 1 rosyjskiej telewizji publicznej, pojawiły się liczne głosy niezadowolenia. Migrantka i feministka wyrażająca poparcie dla walki o prawa osób homoseksualnych i śpiewająca o upodmiotowieniu kobiet wywołała spore oburzenie w kręgach nacjonalistów. Tsargrad, internetowy serwis informacyjny należący do Konstantina Małofiejewa – oligarchy o nacjonalistycznych poglądach – i zarządzany przez niego, porównał Eurowizję do globalnego aparatu ustanawiania kolonialnego porządku ideologicznego, szerzącego nienawiść do Rosji pod dyktando Stanów Zjednoczonych. Naprawdę?
Poniżej przedstawiamy fragment jednego z tekstów Maniży:
Każda rosyjska kobieta musi wiedzieć,
że jest dość silna, że zburzy mur.
Hej, rosyjska kobieto,
Nie bój się, dziewczyno.
10. Komicy zdjęci z anteny
Prezentowany przez kanał TNT program telewizyjny „Odnażdy w Rossiji” („Pewnego razu w Rosji”) został zdjęty z anteny, po tym jak tworzący go komicy sparodiowali trzech mistrzów prokremlowskiego sarkazmu: Olgę Skabiejewą, prezenterkę telewizyjną ze stacji Rossija 1, Dmitrija Kisielowa, dyrektora państwowego holdingu medialnego Rossija Siegodnia, oraz Władimira Sołowjowa, prezentera telewizyjnego. Najwyraźniej komicy powinni byli dalej naśmiewać się z Grety Thunberg albo Nawalnego, a nie humorystycznie przedstawiać wiernych sługów Kremla.
Dezinformacja to nic zabawnego
Choć absurdalność niektórych prób fałszowania wiadomości może wywoływać uśmiech, nie zapominajmy, że humor i wyśmiewanie, czyli hahaganda, to jedna z ulubionych metod kremlowskich specjalistów od dezinformacji. Infoszum, czyli zalewanie przestrzeni informacyjnej przypadkowymi i niewiarygodnymi twierdzeniami, ma jeden cel: odwrócić uwagę od prawdy. Gdy znajdziesz kolejny śmieszny mem, pamiętaj, że satyra i humor mogą też służyć do zniesławiania, lekceważenia oraz szerzenia fałszywych informacji.
W 2021 roku dezinformacja nie tylko szkodziła demokracji, ale wpływała także na nasze codzienne decyzje: od wyboru żywności, którą spożywamy, po dobór ubrań lub szczepionek, które chcemy (lub których nie chcemy) przyjąć. Bazując na lekcjach z przeszłości, dopilnujmy, by w 2022 roku prawda stała się łatwo dostępna i atrakcyjna oraz by nie można było jej zignorować.
Na początek dowiedz się, co nie udało się prokremlowskiej machinie dezinformacyjnej w poprzednich latach:
2020: DEZINFORMACJA W 2020 ROKU: NAJWIĘKSZE WPADKI
2019: DEZINFORMACJA W 2019 ROKU: DZIESIĘĆ NAJWIĘKSZYCH WPADEK
2018: DEZINFORMACJA W 2018 ROKU: DWANAŚCIE NAJWIĘKSZYCH WPADEK