Sąd Najwyższy Rosji orzekł niedawno o zasadności żądania Ministerstwa Sprawiedliwości, uznając „międzynarodowy ruch społeczny LGBT” za „ekstremistyczny” i zakazując jego działalności na terenie kraju. Nie wiadomo co rosyjskie władze dokładnie rozumieją przez „międzynarodowy ruch LGBT”, ale można niestety przyjąć za pewnik, że to potępione przez UE posunięcie stanowi przedłużenie trwającego pod rządami Władimira Putina procesu ograniczania praw osób LGBTIQ+ i przyczyni się do dalszego osłabiania społeczeństwa obywatelskiego i tłumienia obrońców praw człowieka w Rosji. Praktycznie uniemożliwia również organizowanie jakichkolwiek działań wspierających społeczność LGBTIQ+, nie pozwalając członkom tej społeczności na korzystanie z ich praw obywatelskich i politycznych.
W świetle tych wydarzeń niedawny raport ESDZ na temat zagranicznych manipulacji i ingerencji informacyjnych (FIMI) wymierzonych w osoby LGBTIQ+ nabrał nowego znaczenia. Pokazuje on, w jaki sposób zagraniczne kampanie dezinformacyjne są precyzyjnie zaprojektowane, aby wykorzystywać słabe punkty, polaryzować społeczeństwa i szerzyć podziały, w szczególności te wymierzone w społeczność LGBTIQ+. Ponadto ilustruje niepokojący model ukierunkowanych kampanii dezinformacyjnych, odzwierciedlający szerszy mechanizm prześladowań i dyskryminacji społeczności LGBTIQ+, czego przykładem jest niedawne orzeczenie rosyjskiego Sądu Najwyższego.
Analitycy zidentyfikowali 31 przypadków zagranicznych manipulacji informacjami w okresie od czerwca 2022 r. do lipca 2023 r., które przede wszystkim miały na celu zaszkodzenie wizerunkowi społeczności LGBTIQ+. Incydenty te zaobserwowano na trzech dominujących platformach komunikacyjnych, a mianowicie Telegramie, X (Twitterze) i stronach internetowych, a treści pojawiały się w piętnastu różnych językach. Niemal połowa przypadków dotyczyła konkretnego wydarzenia, w tym działań związanych ze środowiskiem LGBTIQ+, takich jak np. Miesiąc Dumy i marsze, Międzynarodowy Dzień Walki z Homofobią, Bifobią i Transfobią (IDAHOBIT), najświeższych wiadomości, dotyczących chociażby strzelaniny w szkole w Nashville w 2023 roku, oraz wydarzeń sportowych.
W raporcie ujawniono, że zazwyczaj obiektem ataku staje się cały ruch LGBTIQ+, przy czym szczególnie narażone są dwie grupy: społeczności transseksualne i gejowskie/lesbijskie. Wśród atakowanych znajdują się także organizacje ukraińskie i niemieckie, a także cała UE, organizacje sportowe, NATO itp., a wszystko to we wspólnym celu – poniżenia członków społeczności LGBTIQ+.
Wyniki raportu „FIMI Targeting LGBTIQ+ People”, str. 13
Do najczęstszych metanarracji wykorzystywanych przez osoby występujące przeciw społeczności LGBTIQ+ należy „Gejropa”, która przedstawia Europę jako swego rodzaju dystopijną krainę, gdzie szerzy się perwersja seksualna. „Gejropa”, posługując się tzw. „agendą LGBT / genderową”, poprzez swoje neokolonialne działaniawprowadza to samo w innych regionach i dąży do osłabienia tradycyjnych wartości, takich jak naturalna rodzina i tradycyjny porządek.
Raport ESDZ omawia również taktyki i techniki wykorzystywane do przekazywania podobnych dezinformacji, a niektóre ze strategii są bardzo podstępne. Do przykładów można zaliczyć zachęcanie do cyberataków na podmioty międzynarodowe, opracowywanie i stałe popularyzowanie internetowych zagrywek lub nawoływanie do działań i protestów prowadzonych offline.
Przyjrzyjmy się bardziej szczegółowo trzem najważniejszym technikom wskazanym w raporcie.
Nagminne podszywanie się pod inne osoby
Wyobraź sobie, że otrzymujesz wiadomość z zaufanego źródła, a następnie odkrywasz, że wszystko, o czym się dowiedziałeś, zostało zmyślone. Na tym właśnie polega podszywanie się pod kogoś w celu manipulowania informacjami. Sprawcy, naśladując legalne podmioty, tworzą fałszywe konta w mediach społecznościowych, strony internetowe lub treści. Ta przebiegła taktyka służy nie tylko szerzeniu fałszu, ale także zdobywaniu wiarygodności i wzbudzaniu wątpliwości wobec prawdziwych osób i instytucji. Tak było w przypadku fikcyjnej oferty pracy, opublikowanej na ukraińskim internetowym portalu pracy, a następnie rozpowszechnionej na różnych platformach mediów społecznościowych przez rosyjskie konta powiązane z państwem, której autorem była rzekomo ukraińska organizacja non-profit. Ogłoszenie dotyczyło nieprawdziwego stanowiska mentora dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Wśród wymienionych wymagań znalazły się „aktywne życie seksualne”, „brak chorób wenerycznych” i „umiejętność rozpoznawania ukrytych gejów”, a tekst zawierał ponadto mnóstwo obraźliwych sformułowań pod adresem osób LGBTIQ+ w kontekście Sił Zbrojnych Ukrainy.
Oferta pracy zamieszczona na ukraińskim portalu dla osób szukających zatrudnienia, której autorzy podszyli się pod ukraińską organizację pozarządową (tekst przetłumaczony z ukraińskiego na angielski)
Fabrykowanie i przerabianie dokumentów
Tym razem wyobraź sobie Photoshop na sterydach. W tym przypadku dokumenty są albo całkowicie sfabrykowane, albo zmienione tak, aby tylko pasowały do narracji. Ta metoda jest szczególnie zdradziecka, ponieważ stwarza pozory autentyczności, które mogą zmylić nawet najbardziej wnikliwych odbiorców. Sfabrykowane dokumenty lub treści, takie jak np. ulotki, są również dostosowywane do konkretnych odbiorców lub wykorzystywane do atakowania instytucji, grup lub osób. W raporcie analizie poddany został przykład z czerwca 2023 r. dotyczący publikowania w Internecie fałszywych ulotek; grupę docelową stanowili tu mieszkańcy Republiki Środkowoafrykańskiej. Zdjęcie na ulotce przedstawiało dwóch całujących się mężczyzn i rzekomo reklamowało francuski browar, jednocześnie wszem i wobec głosząc, że „promuje wartości europejskie”. Sfabrykowaną ulotkę rozpowszechniano bez podawania źródła na kontach serwisu X (Twitter) i stronach na Facebooku. Późniejsze przeanalizowanie tego incydentu ujawniło, że użytkownicy tych właśnie profili często zamieszczali treści z innych kont na Facebooku powiązanych z prywatnymi rosyjskimi firmami wojskowymi.
Fałszywa ulotka skierowana do afrykańskich odbiorców
Wykorzystywanie architektury mediów społecznościowych
Taktyka ta polega na wykorzystaniu potencjału mediów społecznościowych. Obejmuje ona skoordynowane tagowanie, udzielanie odpowiedzi i tworzenie treści zaprojektowanych tak, aby stały się viralami, wzmacniając w ten sposób kłamliwe komunikaty wśród szerszego grona odbiorców. Jest to szczególnie szkodliwa taktyka w kontekście osób LGBTIQ+ i ich praw, ponieważ skoordynowane tagowanie i publikowanie odpowiedzi często ma na celu zastraszenie i uciszenie określonych przeciwników. W maju 2023 r. grupa niezidentyfikowanych profili w mediach społecznościowych zaatakowała X (Twitter) i Facebooka, systematycznie wchodząc w interakcje z oficjalnymi kontami różnych podmiotów UE, takich jak Delegatura UE w Somalii i EUNAVFOR. Ta skoordynowana akcja była odpowiedzią na tweet misji szkoleniowej UE w Somalii (EUTM Somalia), który przedstawiał drużynę sportową z tęczową flagą IDAHOBIT. Wspomniani bliżej nieokreśleni użytkownicy rozpowszechnili zrzut ekranu tego tweeta, oskarżając UE o lekceważenie somalijskich wartości kulturowych i przekonań religijnych.
Przykład postu z tagiem EUTM Somalia i kolażem wykorzystanym w incydencie FIMI
Społeczność LGBTIQ+ i wybory
Na EUvsDisinfo piszemy obszernie o tym, w jaki sposób zagraniczne podmioty zajmujące się manipulacją informacjami i ingerencją w informacje odniosły się do wyborów w państwach członkowskich UE i poza nimi, biorąc sobie za cel np. ostatnie wybory w Polsce i Hiszpanii oraz wybory samorządowe w Mołdawii. Obalamy również twierdzenia, że UE jest przeciwna demokracji w Afryce.
Okres wyborczy to bardzo produktywny czas dla tych aktorów cyberzagrożeń, którzy jak zdarta płyta powtarzają swoje ulubione narracje, terroryzując opinię publiczną urojonymi straszakami, czy to osobami LGBT, muzułmanami czy migrantami, i malując ponury obraz ”Gejropy” w stanie rozkładu, która szerzy swoją „propagandę LGBT” jako nowo odkrytą formę kolonializmu. Omawiane działania wpływają na osoby LGBTIQ+ w dwojaki sposób: z jednej strony jeszcze bardziej szkalując ich imię w społeczeństwie, a z drugiej ograniczając udział tych osób w procesie wyborczym z obawy przed prześladowaniami lub z powodu barier strukturalnych, które uniemożliwiają im korzystanie z prawa do głosowania.
W ostatnim raporcie UNDP na temat zwiększenia udziału osób LGBTI+ w życiu politycznym i wyborach zauważono dotychczasowe postępy. Na całym świecie organy odpowiedzialne za zarządzanie wyborami wdrożyły polityki mające na celu zapewnienie niedyskryminujących praw wyborczych dla osób transpłciowych i niebinarnych, w tym procedury ustalenia tożsamości oparte na szacunku oraz ukierunkowane kampanie edukacyjne dla wyborców. Obecność liderów LGBTIQ+ w urzędach wyborczych znacząco przyczynia się do uznania praw i polityk korzystnych dla tej społeczności, jednak postęp poczyniony do tej pory jest niewielki.
Społeczność LGBTIQ+ nadal napotyka bariery strukturalne, indywidualne i organizacyjne, które utrudniają jej pełne uczestnictwo w polityce i wyborach. Często wiąże się to z wykluczeniem, brakiem dostrzeżenia, dyskryminacją i przemocą, podsycanymi przez ataki w mediach społecznościowych.
Konieczne jest, aby osoby LGBTIQ+ i organizacje je wspierające mogły swobodnie korzystać ze swoich praw obywatelskich i politycznych, w tym prawa do głosowania, bycia wybieranym i wyrażania swoich poglądów, tak by były w stanie zapewnić przestrzeganie, egzekwowanie i chronienie ich praw człowieka.
Plan działania
W związku z powyższym raport „FIMI targeting LGBTIQ+ people” to nie tylko sygnał ostrzegawczy – to także plan działania. Mówi o konieczności rozpoznania ukrytych zagrożeń czających się w naszych przestrzeniach informacyjnych i podjęcia konkretnych kroków w celu ochrony nie tylko praw osób LGBTIQ+, ale także podstawowych zasad naszych demokratycznych społeczeństw.
Jednocześnie raport daje światełko nadziei, wraz z kilkoma konkretnymi zaleceniami. Wzywa do zjednoczonego frontu – wszyscy muszą połączyć siły: rządy, środowisko akademickie, przemysł, społeczeństwo obywatelskie i społeczności lokalne. Najważniejsze kroki naprzód obejmują dzielenie się informacjami na temat pojawiających się zagrożeń, współpracę w zakresie reagowania i określanie sposobów wzajemnego wsparcia.
Raport podkreśla również rolę, jaką mogą odegrać media społecznościowe. Platformy te muszą skutecznie przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się FIMI, co może oznaczać inwestowanie w nowe funkcjonalności o kluczowym znaczeniu dla dobra wspólnego.
Podsumowując: walka z FIMI to nie tylko walka o prawa i godność społeczności LGBTIQ+, ale także obrona naszych demokratycznych instytucji i wartości. Stosując się do tych zaleceń, przyczyniamy się do formowania świata, w którym informacja jest narzędziem upodmiotowienia, a nie manipulacji.